In de leeskring in Deventer bespraken wij deze week een interessant boek: "Het bevel" van Leena Lander, vertaald uit het Fins. Een boek met veel lagen.Een ingenieus opgebouwd verhaal.Tot het laatst toe blijft de afloop onduidelijk.
Het boek beschrijft een episode uit de vier maanden durende burgeroorlogin Finland tussen de Roden en de Witten. Met vuurwapens werd gedood, ook met de pen werd aangezet tot uitroeien en haat. Een burgeroorlog slaat nog grotere wonden dan wanneer er sprake is van strijd met een vreemde mogendheid. Er vielen een exorbitant aantal doden. De drie hoofdpersonen; een Witte jager (legertitel) Aaro Harjula, een Rode vrouwelijke soldaat Miina Malin en de "oorlogsrechter" Emil Hallenberg krijgen met elkaar te maken.Ze moeten keuzes maken die gekleurd worden door hun verleden en achtergrond. Er is discrepantie tussen wat zij zeggen en denken. In het verhaal wordt door flash-backs steeds meer duidelijk. Is er vrije wil en vrije keuze in oorlogstijd? Als er geen vrije keuze is, ben je dan verantwoordelijk voor de gevolgen? Handelen naar eer en geweten; waar haal je die kracht vandaan? Schuld en boete; een steeds terugkerend thema in het verhaal.
Toch is er ook sprake van echte liefde. Zijn waarheid en rechtvaardigheid mogelijk als de een gevangen is en de ander alle macht heeft? Hoe ga je met elkaar om als niemand te vertrouwen is?
Woordbetekenissen kwamen ter sprake. Piëteit heeft een heel andere betekenis dan piëtistisch. Tolereren heeft een andere gevoelswaarde dan tolerantie.We spraken over vrijheid van meningsuiting, die je in oorlogstijd je leven kan kosten.Vanuit onze luxe situatie, met een schaal koekjes op tafel, bespraken we de gedragingen van de personen in het boek, die niets meer te verliezen hebben. De een denkt alle macht te hebben, de ander wordt gebruikt of uitgebuit.
Het boek werd heel goed ingeleid, met veel documentatie en toelichting.Het gaf ons veel stof tot uitwisseling. Dit boek zou nog wel een avond op tafel kunnen komen, .zoveel beschouwingen kwamen daaruit voort.
Ellie Kruitbosch, 15 maart
